نرخ ارز و نرخ بهره؛ دو ریسک اصلی بازار سرمایه
بازار سرمایه ایران در شرایطی با وجود تحریمها، ریسکهای سیاسی و فضای پرتنش اقتصادی همچنان ظرفیت رشد خود را حفظ کرده است که به اعتقاد شاهین چراغی، کارشناس بازار سرمایه و عضو اسبق شورای عالی بورس، نرخ ارز و نرخ بهره دو ریسک اصلی بازار محسوب میشوند.
به گزارش پایگاه خبری بهاسان، بازار سرمایه ایران در شرایطی با وجود تداوم ریسکهای سیاسی، تحریمها و فضای جنگی توانسته از ریزشهای شدید مشابه سالهای گذشته فاصله بگیرد که به اعتقاد شاهین چراغی، کارشناس بازار سرمایه و عضو اسبق شورای عالی بورس، دو عامل نرخ ارز و نرخ بهره همچنان مهمترین ریسکهای اثرگذار بر بازار هستند. وی معتقد است فاصله میان نرخ ارز رسمی و غیررسمی، در کنار بالا بودن نرخ بهره، فشار قابل توجهی بر سودآوری شرکتها وارد کرده است؛ با این حال، جاماندگی ارزش بازار سهام و افزایش تقاضا برای داراییهای سرمایهای میتواند زمینهساز تداوم رشد بازار سرمایه باشد.
شکاف نرخ ارز و فشار بر سودآوری شرکتها
شاهین چراغی، کارشناس بازار سرمایه و عضو اسبق شورای عالی بورس، با اشاره به مهمترین ریسکهای فعلی بازار سرمایه اظهار کرد: یکی از بزرگترین ریسکهای بازار سرمایه، بحث نرخ ارز و دیگری نرخ بهره است. نرخ ارز از این جهت اهمیت دارد که آربیتراژ ایجادشده میان بازار رسمی و بازار غیررسمی، به یکی از بزرگترین معضلات شرکتهای تولیدی تبدیل شده است.
وی افزود: بهخصوص شرکتهای صادراتمحور با این مسیله مواجه هستند؛ چراکه بخشی از صادرات خود را مجبورند در سامانه و با نرخهای پایینتر عرضه کنند. در مقابل، هزینههای تولید، هزینههای سربار ثابت و متغیر و بسیاری از هزینههای جاری شرکتها از نرخ ارز آزاد و تورمی که از این محل ایجاد میشود، تأثیر میپذیرند. در نتیجه، قیمت تمامشده محصولات شرکتها افزایش پیدا میکند، در حالی که درآمد ارزی آنها الزاماً متناسب با این افزایش هزینه رشد نمیکند.
چراغی ادامه داد: این همان چرخهای است که شرکتها در دولتهای قبلی نیز با آن مواجه بودند. زمانی که قیمت ارز افزایش پیدا میکند، فاصله میان نرخ رسمی و نرخ آزاد نیز بیشتر میشود. دولت از یک طرف حاضر نیست نرخ بازار رسمی را به اندازه کافی افزایش دهد و از طرف دیگر، نرخ ارز در بازار آزاد نیز به دلیل تأثیرپذیری از اخبار سیاسی، نرخ تورم و حجم نقدینگی پایین نمیآید. در نتیجه، این شکاف بزرگتر میشود و حاشیه سود شرکتها را کاهش میدهد و در نهایت بر بازار سرمایه اثر میگذارد.
نرخ بهره؛ دومین ریسک مهم بازار سرمایه
این کارشناس بازار سرمایه درباره تأثیر نرخ بهره بر بازار سهام نیز گفت: موضوع دیگر در خصوص ریسکهای بازار سرمایه، نرخ بهره است. با توجه به اینکه حجم نقدینگی به شدت در حال افزایش است، نرخ اوراق نیز اهمیت زیادی دارد؛ چراکه این نرخ عملاً یکی از معیارهایی است که نرخ بهره واقعی بازار را مشخص میکند.
وی افزود: در حال حاضر در برخی موارد نرخهای بالای ۴۰ درصد را در بازار مشاهده میکنیم. حتی در بازار غیرمتشکل نیز نرخ بهرهای که میان خریدار و فروشنده اعمال میشود، در برخی موارد به ماهانه حدود ۴ تا ۵ درصد میرسد. بنابراین نرخ ارز و نرخ بهره دو عامل بسیار مهمی هستند که به شدت بر بازار سرمایه تأثیر میگذارند.
چراغی تصریح کرد: زمانی که نرخ بهره در سیستم بانکی یا خارج از سیستم بانکی به بالای ۵۰ درصد میرسد و میایستد، بازار سرمایه باید بتواند بازدهی مناسبی در مقایسه با این نرخ ایجاد کند. این در حالی است که قیمت فروش بسیاری از شرکتها کنترل میشود یا شرکتهای صادراتی مجبور هستند ارز حاصل از صادرات خود را با نرخهای پایینتر عرضه کنند.
وی با اشاره به وضعیت شرکتهای صادراتی و کامودیتیمحور اظهار کرد: در حال حاضر شرکتهای صادراتی، بهویژه شرکتهای کامودیتیمحور مانند تولیدکنندگان فولاد و پتروشیمی، باید درصد بالایی از ارز حاصل از صادرات خود را در بازار مبادله عرضه کنند و بخش دیگری را میتوانند به صورت توافقی به فروش برسانند. نرخ ارز توافقی نیز بین نرخ بازار مبادله و نرخ ارز آزاد قرار دارد. بنابراین مسیله مهم این است که چه درصدی از صادرات یک کالا میتواند در بازار توافقی و با نرخ توافقی فروخته شود و چه میزان از صادرات باید در بازار مبادله عرضه شود.
جاماندگی بازار سرمایه از ارزش واقعی خود
عضو اسبق شورای عالی بورس با اشاره به تغییر رفتار بازار سرمایه در برابر اخبار سیاسی و تحریمها گفت: اگر به روند بازار در سالهای گذشته نگاه کنیم، تقریباً همیشه زمانی که اخبار مربوط به تحریم، جنگ یا شرایط سیاسی منتشر میشد، بازار با ریزش مواجه میشد؛ اما مدتی است این اتفاق با شدت گذشته رخ نمیدهد.
چراغی ادامه داد: دلیل این موضوع آن است که بازار مقایسه میکند. برای مثال، در سالهای ۱۳۹۸، ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ ارزش بازار سرمایه در مقطعی به بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار رسید، اما اگر امروز قیمت دلار را در نظر بگیریم و آن را با ارزش فعلی بازار مقایسه کنیم، همچنان ارزش بازار تقریباً در حدود یکسوم آن ارقام قرار دارد. البته اعداد با توجه به قیمت ارز و ارزش روز بازار تغییر میکنند، اما فاصله موجود همچنان بسیار زیاد است.
وی افزود: این فاصله باعث شده اثر اخبار جنگ، مسایل سیاسی و تهدیدها مانند گذشته نتواند بازار را به سقوطهای شدید وارد کند. در واقع، ما به شرایطی رسیدهایم که میتوان آن را دوره «پول داغ و ریال داغ» نامید؛ یعنی افراد تمایل دارند ریال خود را به کالا، سرمایه یا سهام تبدیل کنند تا بتوانند ارزش دارایی خود را در برابر تورم و آسیبهای اقتصادی حفظ کنند.
صنایع جذاب؛ شرکتهایی که ارز بیشتری را توافقی میفروشند
چراغی در تشریح صنایع و شرکتهای جذاب بازار سرمایه گفت: در شرایط فعلی نمیتوان مانند سالهای قبل یک صنعت مشخص، برای مثال پتروشیمی یا فولاد، را به عنوان صنعت برتر معرفی کرد. به اعتقاد من صنعتی در بازار سرمایه جذاب خواهد بود که بتواند بیشترین میزان ارز حاصل از صادرات خود را در بازار توافقی به فروش برساند.
وی ادامه داد: شرکتهایی که سبد محصولاتشان به گونهای است که میتوانند درصد بیشتری از ارز حاصل از صادرات را به صورت توافقی بفروشند، جذابیت بیشتری دارند. در مقابل، شرکتهایی که مجبورند بخش بیشتری از ارز خود را در بازار مبادله و با نرخهای پایینتر عرضه کنند، طبیعتاً با فشار بیشتری بر حاشیه سود مواجه خواهند شد.
این کارشناس بازار سرمایه اضافه کرد: در کنار شرکتهای صادراتی، شرکتهای داخلی که محصولاتشان مشمول قیمتگذاری نمیشوند نیز میتوانند جذابیت بیشتری برای سرمایهگذاری داشته باشند. بنابراین اگر بخواهم جمعبندی کنم، شرکتهای صادراتی که بتوانند سهم بیشتری از ارز خود را به صورت توافقی بفروشند و همچنین صنایعی که درصد بالاتری از درآمد ارزی آنها از این مسیر تأمین شود، در شرایط فعلی از جذابیت بیشتری برخوردار هستند. در بخش داخلی نیز شرکتهایی که مشمول قیمتگذاری محصولات نیستند، میتوانند گزینههای مناسبی باشند.
اقتصاد ایران؛ تصمیمگیری میان ملاحظات اقتصادی و اجتماعی
چراغی با اشاره به تأثیر شرایط سیاسی بر تصمیمات اقتصادی کشور اظهار کرد: اقتصاد ایران اقتصادی متأثر از سیاست است و در شرایط کشور ما، سیاستمداران و متغیرهای سیاسی بر اقتصاد تأثیرگذار هستند. تصمیمگیریهایی که صرفاً در چارچوب مدلهای اقتصادی انجام نشوند، ممکن است از نظر اقتصادی آسیبهایی ایجاد کنند، اما واقعیت این است که عوامل مختلفی مانند ملاحظات حاکمیتی، منافع ملی، تحریمها، وضعیت بودجه و کسری بودجه میتوانند در نهایت تصمیم اقتصادی را تغییر دهند.
وی افزود: اقتصاددانان میدانند که از منظر اقتصادی یک تصمیم مشخص باید چگونه اجرا شود، اما زمانی که این تصمیم با فشارهای ناشی از تحریم، کسری بودجه یا مسایل اجتماعی مواجه میشود، ممکن است تصمیم نهایی تغییر کند.
چراغی با اشاره به موضوع قیمت بنزین ادامه داد: برای مثال، دولت ممکن است به نقطهای برسد که افزایش قیمت سوخت را از نظر اقتصادی ضروری بداند، اما در مقابل، به دلیل بحرانهای اجتماعی و کاهش قدرت خرید مردم، ناچار شود تصمیم اقتصادی خود را تغییر دهد و عقبنشینی کند. بنابراین نمیتوان انتظار داشت که در جامعه ایران تمام تصمیمات صرفاً بر اساس مدلهای اقتصادی اتخاذ شوند. واقعیت این است که برای اجرای یک تصمیم اقتصادی، گاهی لازم است مجموعهای از اتفاقات دیگر ابتدا رخ دهد تا از ایجاد بحران اجتماعی جلوگیری شود.
وی تصریح کرد: به همین دلیل، تصمیمات اقتصادی در چارچوبی قرار میگیرند که عوامل مختلفی بر آن اثر میگذارند و تصمیم اولیه بارها تعدیل و تغییر میکند. در نهایت ممکن است تصمیمی که از نظر اقتصادی مدنظر بوده، به دلیل مجموعه این ملاحظات با شکل اولیه خود فاصله زیادی پیدا کند و این واقعیتی است که در اقتصاد ایران وجود دارد.
خوشبینی به آینده بازار سرمایه ایران
عضو اسبق شورای عالی بورس با تأکید بر ظرفیت رشد بازار سرمایه ایران گفت: بازار سرمایه ایران نسبت به واقعیتهای اقتصادی و ظرفیتهای موجود، همچنان جای رشد زیادی دارد. حتی اگر به توافقات سیاسی برسیم، با توجه به آسیبهایی که اقتصاد و شرکتهای ایرانی طی سالهای گذشته از تحریمها متحمل شدهاند، بازار سرمایه همچنان فاصله زیادی برای جبران عقبماندگی خود دارد.
چراغی افزود: بازار میتواند به تدریج خود را به جایگاه مناسبتری در میان بورسهای منطقه و حتی نسبت به بورسهای کشورهای مختلف از نظر ارزش بازار برساند. به همین دلیل، نسبت به آینده بازار سرمایه ایران واقعاً خوشبین هستم.
وی ادامه داد: شرکتها در ایران حرفهایتر شدهاند، بازار سرمایه نیز بالغتر شده و مدیران شرکتها در زمینه افشای اطلاعات و عملکرد حرفهایتر عمل میکنند. اگر سایه جنگ و مشکلات ناشی از آن از سر کشور برداشته شود و از شرایطی که تحریمها برای اقتصاد ایجاد کردهاند خارج شویم، بازار سرمایه ایران میتواند یکی از پرپتانسیلترین بازارهای سرمایه در میان بازارهای نوظهور باشد.
ظرفیت بالای اقتصاد ایران برای جهش
چراغی در پایان با اشاره به ظرفیتهای اقتصادی کشور خاطرنشان کرد: در منطقه خاورمیانه، ایران از ظرفیتهای بسیار مهمی برخوردار است. کشوری که هم فولاد، هم مس، هم آلومینیوم و بسیاری از کامودیتیها را در اختیار دارد و در کنار آن از منابع نفت و گاز برخوردار است، کمتر در جهان نمونه مشابهی دارد که بتواند مجموعهای از این عناصر را همزمان در اختیار داشته باشد.
وی افزود: ایران از جامعهای جوان برخوردار است که ظرفیت جهش اقتصادی دارد. در حوزه فناوری مالی نیز بسیاری از محدودیتهایی که تحریمها ایجاد کردهاند، در عین حال موجب شده ظرفیتهای داخلی توسعه پیدا کند. برای مثال، صنعت فولاد ایران طی سالهای گذشته توسعه قابل توجهی پیدا کرده و امروز کشور به یکی از صادرکنندگان فولاد تبدیل شده است.
این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: البته بخش قابل توجهی از صادرات فولاد همچنان به صورت محصولات خام یا نیمهخام مانند شمش و اسلب انجام میشود، اما ظرفیت توسعه در این بخش بسیار بالاست. در حوزه پتروشیمی و محصولات و فرآوردههای مختلف نفتی نیز ظرفیتهای زیادی وجود دارد و میتوان ارزش افزوده بیشتری از این منابع ایجاد کرد.
چراغی در پایان تأکید کرد: اگر شرایط تحریم نیز برطرف شود، به اعتقاد من امکان ایجاد یک جهش جدی در صنایع مختلف ایران وجود خواهد داشت و این جهش قطعاً اثر خود را با شدت بیشتری در بازار سرمایه نشان خواهد داد.
پایان مطلب



