
تله بازگشایی بازار سرمایه / گشودن درهای بسته یا تعمیق بحران؟
بازار سرمایه ایران در شرایطی پیچیده و کمسابقه قرار گرفته است. تعلیق طولانی معاملات، ابهام درباره خسارت شرکتها و فضای ناپایدار اقتصادی، تصمیمگیری درباره زمان مناسب بازگشایی بورس را دشوار کرده است؛ تا جایی که برخی تحلیلگران از احتمال سقوط سنگین قیمت سهام در صورت بازگشایی ناگهانی بازار خبر میدهند.
به گزارش پایگاه خبری بهاسان، از روزهای نخست اسفند سال گذشته که آتش جنگ شعلهور شد، معاملات بازار سرمایه نیز به حالت تعلیق درآمد. این وضعیت بیش از دو ماه به درازا کشیده و هنوز پایانی برای آن دیده نمیشود. تله بازگشایی بازار سرمایه حالا به معمایی پیچیده برای متولیان اقتصادی تبدیلشده است.
وعده رییس سازمان بورس و اوراق بهادار در آغاز اردیبهشت برای ازسرگیری معاملات طی ۱۰ تا ۱۲ روز، بیست روز پیش بود و اکنون نسخه جدیدی از اطلاعیههای تمدید تعطیلی جای آن را گرفته است. کشور در آتشبسی ناپایدار نفس میکشد که امکان فروپاشی آن در هرلحظه وجود دارد.
بازار سرمایه بهطور طبیعی نسبت به جو روانی حساس است و در برابر ناامنی واکنش تندی نشان میدهد. در آخرین روزهای معاملاتی پیش از تعطیلی، قیمت سهام بسیار پایینتر از ارزش واقعی خود بود. این شکاف قیمتی، بمبی ساعتی در انتظار لحظه بازگشایی است. ارزش کل بازار حدود ۹۰ میلیارد دلار تخمین زده میشود. این حجم عظیم، توان دولت برای مقابله با موج احتمالی فروش را بسیار ناچیز میکند.
فهرست مطالب
- تله بازگشایی بازار سرمایه و خطر فروش افسارگسیخته
- سناریوی سقوط ۵۰ درصدی ارزش سهام
- راهکار گشایش پلکانی
- ضرورت حمایت از سهامداران آسیبدیده
تله بازگشایی بازار سرمایه و خطر فروش افسارگسیخته
نخستین نگرانی درباره تله بازگشایی بازار سرمایه خطر فروش گسترده و کنترل ناپذیر است. سرمایهگذارانی که ماهها به دارایی خود دسترسی نداشتهاند، بهمحض گشایش معاملات، برای تبدیل سهام به پول نقد هجوم میآورند. این رفتار جمعی، موجی از عرضه ایجاد میکند که جذب آن برای بازار دشوار خواهد بود. فرض کنید دولت با تزریق هزاران میلیارد تومان نیز وارد میدان شود، این پول در برابر سیل عظیم فروش و ارزش ۹۰ میلیارد دلاری بازار، همچون مانعی ناچیز عمل میکند. صفهای فروش طولانی شکل میگیرد و خریدار موثری در بازار حضور نخواهد داشت.
نکته نگرانکننده دیگر، نبود اطلاعات شفاف از میزان خسارت وارده به شرکتها است. سرمایهگذار بدون دانستن وضعیت واقعی بنگاه اقتصادی، هر خبر منفی را چند برابر بزرگتر از واقعیت تفسیر میکند. این فضای ابهام، فشار فروش را بیشازپیش تشدید میکند. در چنین شرایطی، حتی شرکتهایی که آسیب جدی ندیدهاند نیز ممکن است قربانی جو روانی منفی شوند.
سناریوی سقوط ۵۰ درصدی ارزش سهام
برآوردهای کارشناسی نشان میدهد اگر بازار بدون پشتوانه یک توافق سیاسی پایدار بازگشایی شود، ظرف سی روز، احتمال میرود نیمی از ارزش سهام نابود شود. کسی این سناریو را نمیخواهد. نه سهامداری که امروز از تعطیلی گلایه دارد و نه متولی که نگران واکنشهای بعدی است.
بازار نسبت به طلا و ارز عقبماندگی قابلتوجهی دارد و پتانسیل رشد بالایی در خود نهفته دارد، اما این پتانسیل در زیر انبوهی از ترس و ناامنی دفن شده است. گشودن دربهای بازار در زمان نامناسب، نهتنها سودی ندارد، بلکه ضربه مهلکی به آخرین باقیمانده اعتماد سهامداران وارد میکند.
باید پذیرفت که بازار سرمایه ذاتاً با نوسانات منفی و مثبت همراه است. تلاش برای پنهان کردن واقعیت کاهش قیمت از طریق تعطیلی طولانی، نهتنها کمکی نمیکند، بلکه فشار روانی ناشی از بلاتکلیفی را چند برابر میکند. تجربه کشورهای دیگر نشان داده است که در شرایط مشابه، بازارها حداکثر چند روز تعطیل شدند و بسیاری حتی یک روز همبسته نماندند. آنها با ابزارهایی مانند محدودیت دامنه نوسان، ریسک را مدیریت کردند.
راهکار گشایش پلکانی
برای خروج از این بنبست، چارهای جز گشایش تدریجی و پلکانی نیست. نباید همه سهام یکباره به معاملات برگردند. گروهی از شرکتها که کمترین خسارت را از جنگدیدهاند و چرخ تولیدشان همچنان میچرخد، باید نخستین باشند.
این صنایع که عمدتاً تأمینکننده نیازهای ضروری داخلی هستند، ریسک کمتری دارند و میتوانند نخستین گام برای بازگشت بازار باشند. در نقطه مقابل، صنایعی که به دلیل محاصره دریایی، نه مواد اولیه به دستشان میرسد و نه کالایی برای صادرات دارند، باید همچنان در وضعیت تعلیق باقی بمانند.
همزمان با بازگشایی پلکانی، دولت باید بستر انتشار اوراق مالی جدید را برای شرکتها فراهم کند تا از این راه، تأمین مالی شوند. همچنین میتوان با کاهش دامنه نوسان به یک یا دو درصد در روزهای نخست، از سرعت افت قیمت کاست و فرصت بیشتری برای کشف قیمت واقعی ایجاد کرد. این تدابیر میتواند از تبدیلشدن یک اصلاح طبیعی به یک سقوط هیجانی جلوگیری کند.
ضرورت حمایت از سهامداران آسیبدیده
صنایع خسارتدیده نیازمند تمهیداتی ویژه هستند. فولادیها و پتروشیمیهایی که هدف مستقیم حملات بودند، در روز بازگشایی، شدیدترین فشار فروش را تحمل خواهند کرد. این شرکتها پیش از جنگ بخش بزرگی از زنجیره تأمین صنایع پاییندستی را تغذیه میکردند و وضعیت آنها مستقیماً بر اقتصاد کشور تأثیر میگذارد.
دولت میتواند برای مبلغ مشخصی از سهام هر کد سهامداری بسته حمایتی تعریف کند. این حمایت میتواند بهصورت تزریق نقدینگی هدفمند، خرید سهام توسط صندوقهای دولتی یا ارایه وامهای کمبهره برای سهامداران خرد باشد. سهامداران این گروه باید بدانند که در برابر این فشار تنها نیستند.
تا زمانی که اخبار امیدوارکنندهای از توافق به گوش نرسد و فضای کشور به ثبات نزدیک نشود، نمیتوان برای بازگشایی کامل چراغ سبز نشان داد. خروج از تله بازگشایی بازار سرمایه نیازمند صبری راهبردی، برنامهای دقیق و حمایت هوشمندانه از سهامداران خرد است. بدون این سه مولفه، هرگونه بازگشایی میتواند فاجعهبارتر از تعطیلی باشد.



