
بزرگترین بحران انرژی در تاریخ / سرنوشت بازار نفت و انرژی امشب مشخص میشود؟
ساعت 3 بامداد چهارشنبه، مهلت آتشبس دو هفتهای میان تهران و واشنگتن به پایان میرسد و پس از آن سرنوشت بازارهای نفت و انرژی کمابیش مشخص شده بود. باید دید آنچه رئیس آژانس بینالمللی انرژی «بزرگترین بحران انرژی در تاریخ» خوانده، بالاخره به پایان میرسد؟
به گزارش بهاسان، بازار جهانی نفت از روز حمله مشترک اسراییل و آمریکا به ایران یعنی ۹ اسفند، دستخوش شوک بزرگی شد. در ابتدا تصور میشد که این شوک تنها یک شوک ساده ناشی از جنگ در منطقهای نفتخیز است، اما با کاهش عبور و مروز از تنگه هرمز، بازار نفت چهره دیگری به خود گرفت.
تنگه هرمز، این آبراه حیاتی، محل عبور ۳۰ درصد نفت جهان، ۲۰ تا ۲۵ درصد ال.ان.جی جهان، ۲۰ تا ۳۰ درصد فرآوردههای نفتی و ۱۵ تا ۲۰ درصد محصولات پتروشیمی است.
کاهش عبور و مرور در این آبراه، جهان را با یک شوک نفتی دیگر روبهرو کرد که از شرق تا غرب جهان از آن متاثر شدند. کشورهای نفتی حاشیه خلیج فارس از جمله عربستان مجبور به کاهش تولید نفت خود به دلیل پرشدن ذخایر شدند. چراکه عمده نفتکشهای خالی در دریای عمان متوقف ماندند و نتوانستند بخشی از نفت موجود در ذخایر پرشده را بارگیری کنند.
در اروپا بحران کمبود ال.ان.جی به وجود آمد و کشورهایی مانند قطر که از تامینکنندگان عمده ال.ان.جی هستند، نتوانستند آنطور که باید به صادرات خود ادامه دهند. علاوه بر ال.ان.جی، فرآوردههای نفتی نیز با افزایش قیمت شدیدی روبهرو شدند. تا جایی که قیمت بنزین در آمریکا نیز به بیش از ۵ دلار رسید و این موضوع منجر به آسیب به مردم و همچنین کشاورزان محتاج به دیزل نیز شد.
از سوی دیگر علاوه بر مساله کمبود عرضه نفت و فرآوردههای نفتی، موضوع کمبود کودهای شیمیایی نیز به وجود آمد. تنگه هرمز نقش مهمی در جابهجایی کودهای شیمیایی در جهان داشت و به دنبال کاهش عرضه آن مشکلات فرآوانی برای امنیت غذایی در شرق و غرب جهان به وجود آمد. تا جایی که کشاورزی نیز در مقاطعی با بحران عدم تامین کود موردنیاز مواجه شد. این اقدامی است که منجر به تحت تاثیر قرار گرفتن امنیت غذایی و البته بالا رفتن قیمت محصولات میشود.
تمامی موارد مشخصشده نشان میدهد که بازار نفت و انرژی بیش از ۵۰ روز است که در حالت سردرگمی قرار دارد و بازگشت آن به روال عادی امری بسیار حیاتی است. چراکه ادامه این روند، منجر به آسیبهای فراوانی در سطح جهان میشود و ممکن است منجر به تعمیق بحران امنیت غذایی در جهان و افزایش رکود تورمی شود.
بزرگترین بحران انرژی تاریخ رقم خورده است
فاتح بیرول، رییس آژانس بینالمللی انرژی، در گفتوگویی که روز سهشنبه از رادیوی فرانسه اینتر پخش شد، اعلام کرد: «مناقشه میان ایران با ایالات متحده و اسراییل، بدترین بحران انرژیای را رقم زده که جهان تاکنون با آن مواجه بوده است. این واقعاً بزرگترین بحران در تاریخ است.»
او افزود: «اگر اثرات بحران سوخت و بحران گاز ناشی از اقدامات روسیه را در کنار هم بگذاریم، بحران کنونی بهطور چشمگیری گسترده است.»
این بحران در حالی رخ میدهد که پیامدهای جنگ روسیه با اوکراین همچنان ادامه دارد و عرضه گاز روسیه به اروپا را قطع کرده است.
او پیشتر در ماه جاری گفته بود که شرایط فعلی بازارهای جهانی انرژی را در مجموع بدتر از بحرانهای سالهای ۱۹۷۳، ۱۹۷۹ و ۲۰۲۲ ارزیابی میکند.
در ماه مارس، آژانس بینالمللی انرژی با آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی برای مقابله با افزایش قیمتها که در پی جنگ آمریکا و اسراییل با ایران ایجاد شده بود، موافقت کرد.
روز آخر آتشبس
در این ۵۰ روزی که اختلال در بازار نفت و انرژی به وجود آمده، بسیاری از مردم در جهان انتظار دارند که هرچه سریعتر تبعات اقتصادی این جنگ پایان یابد.
حال باید گفت که امشب مهلت دو هفتهای آتشبس میان آمریکا و اسراییل تمام میشود. در این میان یک دور از مذاکرات میان آمریکا و ایران در اسلامآباد، پایتخت پاکستان، برگزار شد که به نظر میرسید طرفین به توافقی دست نیافتند. حال در ساعات پایانی اتمام مهلت دو هفتهای خبرهای ضد و نقیضی از دور دوم مذاکرات به گوش میرسد.
ایران تا این لحظه عنوان کرده است که در هیچ مذاکرهای شرکت نخواهد کرد و از سوی دیگر خبرهایی از احتمال اعزام تیم آمریکایی به پاکستان برای شروع دور دوم مذاکرات منتشر شده و فضای شهر اسلامآباد امنیتی گزارش شده است.
آنچه در این وضعیت برای اقتصاد جهانی اهمیت دارد، کاهش تنش در تنگه هرمز است. آبراههای که بسیاری از مردم جهان را متاثر کرده است و در بسیاری از کشورهای وضعیت وخیمی را برای مردم عادی به وجود آورده است.
از این رو، این احتمال وجود دارد که تا پایان امروز سرنوشت تنگه هرمز و بازارهای نفت و انرژی مشخص شود. به هر روی، یا فضا به سمتی میرود که عبور و مرور از تنگه هرمز در هفتههای دیگر به وضعیت عادی بازگردد و تبعات اقتصادی جنگ کاهش یابد، یا بحران تعمیق خواهد شد و دورنمای روشنی برای عبور و مرور از این آبراهه حیاتی تا مدت زمانی نامشخص دیده نخواهد شد. حتی اگر تمدید آتشبس در میان باشد، تعلیق به وجود آمده نیز به معنای آغاز پایان بحران انرژی نخواهد بود.
در این میان نگاه به بازار نفت شاید کمی به تحلیل وضعیت کمک کند. گاهی اوقات از رفتار کارتلهای نفتی در بازار میتوان فهمید که آنها چه سمت و سویی را برای بازار متصور هستند. البته بسیاری آنها را به دستکاری بازار متهم میکنند، اما داشتن اطلاعات برای کارتل نفتی یک امتیاز محسوب میشود و در بازاری که اجازه تشکیل کارتل وجود دارد، دستکاری با اطلاعاتی که هنوز در اختیار افکار عمومی قرار نگرفته است، امری اجتنابناپذیر به نظر میرسد.
در این میان باید گفت بازار جهانی نفت امروز روندی نزولی دارد. آنطور که رویترز مدعی شده، قیمت نفت در روز سهشنبه با توجه به انتظار برگزاری مذاکرات بین ایران و آمریکا در این هفته و افزایش جریان عرضه از خاورمیانه، کاهش یافته است.
با این حال همچنان باید منتظر ماند و دید چه رخدادی در انتظار بازارهای نفت و انرژی است، اما یک چیز مشخص است: سرنوشت آینده بازار امشب کمابیش مشخص خواهد شد.



