
چشمانداز اقتصاد ایران پس از جنگ / تورم و رکود در کمین بازارها
۶ ماه تا یک سال زمان نیاز است تا اقتصاد از پیامدهای جنگ رمضان خارج شود. تورم سمت عرضه میراثی ماندگار است، صنایع ارزآور زیر آوار رفتهاند و تعطیلی بازار سرمایه تصمیمی سخت، اما ناگزیر بود. بازگشایی مرحلهای در سه سطح، تنها راه عبور از بحران.
به گزارش پایگاه خبری بهاسان، تا زمانی که فضای تنش و درگیری بهطور کامل پایان نیافته و ابعاد آثار آن روشن نشده باشد، رکود در بازارها ادامه خواهد داشت. چشمانداز اقتصاد ایران پس از جنگ نشان میدهد که عبور از چنین شرایطی زمانبر است و نمیتوان انتظار داشت اقتصاد بهسرعت به وضعیت عادی بازگردد. در کشورهایی که با درگیری مواجه میشوند، معمولاً تخریبهای گسترده، کاهش درآمد شرکتها و افت درآمدهای دولت رخ میدهد.
این وضعیت درنهایت به کسری بودجه و افزایش تورم منجر میشود. حتی اگر در کوتاهمدت آتشبس برقرار شود، آثار اقتصادی ناشی از اختلالهای ماههای گذشته باقی میماند و احتمال تجربه تورم بالا همچنان وجود دارد، چراکه ریشه این تورم در نارساییهایی است که طی این مدت در اقتصاد شکلگرفته است.
بخشی از تورم فعلی از سمت عرضه و افزایش هزینههای تولید ناشی میشود و بخش دیگر به اختلالهایی بازمیگردد که در حوزه تولید و واردات کشور ایجادشده است. رفع این اختلالات نیازمند زمان است.
فهرست مطالب
- تورم سمت عرضه؛ میراثی که میماند
- صنایع ارزآور زیر آوار؛ پتروشیمی و فولاد ضربه خوردند
- تعطیلی بازار سرمایه؛ تصمیم سخت، اما ناگزیر
- بازگشایی مرحلهای؛ راهکار عبور از بحران
تورم سمت عرضه؛ میراثی که میماند
چشمانداز اقتصاد ایران پس از جنگ با یک واقعیت تلخ گره خورده است: حتی در صورت بهبود شرایط، بین ۶ ماه تا یک سال زمان لازم است تا اثرات مشکلات موجود به صورت ملموس کاهش یابد. فرآیند ثبت سفارش، تولید کالا در مبادی خارجی، بارگیری و ورود آن به کشور زمانبر است؛ بنابراین ممکن است توافق یا کاهش تنش از نظر روانی اثرگذار باشد، اما از منظر واقعی، بازارها با فاصله زمانی چندماهه به تعادل نسبی میرسند.
تورم فعلی عمدتاً از سمت عرضه و افزایش هزینههای تولید ناشی میشود. اختلال در حوزه تولید و واردات، زنجیره تأمین را دچار گسست کرده و رفع این اختلالات در کوتاهمدت ممکن نیست. این نوع تورم، برخلاف تورم ناشی از افزایش نقدینگی، بسیار مقاومتر است و با ابزارهای معمول سیاستگذاری پولی به راحتی کنترل نمیشود. بخش واقعی اقتصاد که شامل تولید، توزیع و لجستیک است، برای بازگشت به مدار عادی به زمان نیاز دارد.
صنایع ارزآور زیر آوار؛ پتروشیمی و فولاد ضربه خوردند
برخی صنایع اصلی ارزآور کشور آسیبهای جدی دیدهاند. پتروشیمی و فولاد که نقش مهمی در تأمین ارز کشور داشتند، تحت تأثیر حملات قرار گرفتهاند و این موضوع میتواند درآمد ارزی را به طور قابل توجهی کاهش دهد. در نتیجه، تأمین ارز مورد نیاز برای واردات کالاهای استراتژیک نیز با دشواری بیشتری همراه خواهد شد.
از سوی دیگر، در برخی حوزهها صادرات در قالب تهاتر انجام میشد و در ازای آن مواد اولیه و برخی کالاها وارد کشور میشد. اختلال در این بخش نیز میتواند چالشهای بیشتری برای بازار ایجاد کند؛ چالشهایی که رفع آنها در کوتاهمدت ممکن نیست. کاهش درآمدهای ارزی در کنار افزایش هزینههای بازسازی و تأمین کالاهای اساسی، معادله سختی را پیش روی سیاستگذاران قرار داده است.
تعطیلی بازار سرمایه؛ تصمیم سخت، اما ناگزیر
بستن بازار سرمایه راهکار ایدهآلی نبود، اما در شرایطی که اطلاعات دقیقی از وضعیت شرکتها در دسترس نبود و ابهام بسیار بالا بود، عملاً گزینه جایگزین مشخصی نیز وجود نداشت. وقتی بازار نمیداند چه میزان آسیب به شرکتها وارد شده، فضای ترس و ابهام، اثر واقعی اتفاقات را چند برابر در قیمتها منعکس میکند. ممکن است شدت واقعی یک اتفاق محدود باشد، اما به دلیل نبود اطلاعات شفاف، بازار برداشت بسیار منفیتری از آن داشته باشد و همین مسیله فشار فروش را تشدید کند.
در چنین شرایطی نهتنها قیمتها افت میکند، بلکه خریدار موثری در بازار حضور ندارد و این روند میتواند به مشکلات بیشتری برای سهامداران اعتباری، کارگزاریها و صندوقهای اهرمی منجر شود. بدون تردید، بسته شدن بازار به کاهش اعتماد سهامداران خرد منجر میشود و این یک آسیب جدی است.
با این حال باید این پرسش را هم مطرح کرد که اگر بازار باز بود، آیا سهامدار خرد واقعاً میتوانست سهم خود را نقد کند؟ در بازاری که افت شدید دارد و خریداری وجود ندارد، عملاً امکان خروج موثر نیز فراهم نیست. سیاستگذار با تصمیمهای دشواری مواجه است که هرکدام تبعات منفی خود را دارند. برآورد بسیاری از کارشناسان این بود که باز بودن بازار در آن شرایط میتوانست تبعات سنگینتری نسبت به تعطیلی موقت آن داشته باشد.
بازگشایی مرحلهای؛ راهکار عبور از بحران
چشمانداز اقتصاد ایران پس از جنگ ایجاب میکند که بازار سرمایه هرچه سریعتر بازگشایی شود، اما پیش از آن باید اطلاعات دقیق و کافی درباره وضعیت شرکتها منتشر شود تا سرمایهگذاران بتوانند برآورد واقعبینانهای از شرایط داشته باشند.
بازگشایی بازار باید به صورت مرحلهای انجام شود. ابتدا نمادها یا شرکتهایی بازگشایی شوند که آسیب مستقیمی ندیدهاند یا حتی ممکن است از شرایط موجود منتفع شده باشند. سپس شرکتهایی که کمتر تحت تأثیر قرار گرفتهاند باز شوند و در نهایت، نماد شرکتهایی که با آسیبهای جدی مواجه شدهاند، به بازار بازگردند.
برای بازگشایی بازار لزوماً اقدام پیچیدهای نیاز نیست و با کاهش تنشها، بازارها به طور طبیعی به جریان میافتند؛ اما مسیله مهم این است که همزمان، تورم ناشی از اختلال در سمت عرضه نیز خود را نشان خواهد داد. نباید انتظار داشت بازگشایی بازار به معنای بازگشت سریع ثبات و آرامش اقتصادی باشد. آنچه مسلم است، اقتصاد ایران وارد دورهای از تورم مقاوم و رکود نسبی شده که خروج از آن نیازمند زمان، صبر و سیاستگذاری دقیق است.



