
ابهام سیاسی، سرمایهگذاران را از بازار سرمایه فراری داد
سهیلا نقیپور کارشناس بازار سرمایه، در یادداشتی هشدار داد: بورس تهران به ریسکپذیرترین بازار منطقه تبدیل شده است. وابستگی شدید به مذاکرات خارجی، سیاستهای فدرال رزرو و تنشهای ژئوپلیتیکی، اصلاحات داخلی مانند تکنرخی شدن ارز را خنثی کرده و بازار را در چرخه نوسان و بیاعتمادی گرفتار ساخته است.
بازار سرمایه ایران در سالهای اخیر بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر تحولات سیاسی، اقتصادی و بینالمللی قرار گرفته است. نوسانات شدید شاخصها، رفتارهای هیجانی سرمایهگذاران و وابستگی فزاینده بورس به اخبار مذاکرات و تنشهای خارجی، باعث شده است که ثبات و پیشبینیپذیری بازار با چالشهای جدی مواجه شود.
در همین راستا، سهیلا نقیپور کارشناس بازار سرمایه، در یادداشتی که برای رسانه بهاسان ارسال کرده، به بررسی ریشههای این ناپایداری، نقش ریسکهای ژیوپلیتیکی، تأثیر سیاستهای پولی جهانی و پیامدهای سیاستهای ارزی داخلی بر عملکرد بورس تهران پرداخته است.
بازار سرمایه در گرو تحولات سیاسی و مذاکرات خارجی
بازار سرمایه ایران در سالهای اخیر به یکی از حساسترین نقاط اقتصاد کشور تبدیلشده است که بیش از متغیرهای داخلی، تحت تأثیر عوامل برونمرزی و بهویژه تحولات سیاسی و بینالمللی قرار دارد. وابستگی شدید بورس تهران به مذاکرات خارجی و تنشهای سیاسی به حدی رسیده که میتوان آن را یک ریسک ساختاری دانست؛ ریسکی که نهتنها نوسانات کوتاهمدت ایجاد میکند، بلکه پیشبینیپذیری بلندمدت بازار را بهشدت کاهش داده و سرمایهگذاران را در بلاتکلیفی مزمن نگه میدارد.
واکنش هیجانی بازار به اخبار مثبت و منفی
اخبار مثبت مذاکرات اغلب منجر به جهش شاخص کل، ورود گسترده پول حقیقی و تشکیل صفهای خرید سنگین در نمادهای بزرگ میشود؛ درحالیکه سیگنالهای منفی یا حتی ابهام در روند گفتوگوها، فشار فروش گسترده، خروج سرمایه و سقوط متوالی شاخص را به دنبال دارد.
این الگو که در چندین دوره از سال ۱۳۹۹ تاکنون تکرار شده است، نشان میدهد بخش عمدهای از ارزشگذاری سهام، بهویژه در صنایع صادراتی مانند پتروشیمی، فلزات اساسی، معدنی و حتی برخی شرکتهای خودرویی و بانکی، به کاهش ریسک سیاسی، رفع محدودیتهای ناشی از تحریمها و بازگشت جریان سرمایه خارجی وابسته است.
ریسک ژیوپلیتیکی؛ عامل پنهان ارزشگذاری سهام
درواقع، ریسک ژیوپلیتیکی بهعنوان یکی از اجزای اصلی و تعیینکننده نرخ تنزیل در مدلهای ارزشگذاری سهام عمل میکند. هرچه این ریسک کاهش یابد، ارزش ذاتی شرکتها بهطور قابلتوجهی افزایش مییابد و بالعکس، افزایش آن میتواند منجر به تخریب بخش بزرگی از ارزش بازار شود. این وابستگی ساختاری، بازار را از یک بورس مبتنی بر تحلیلهای بنیادی و عملکرد واقعی شرکتها به بازاری بیشازحد حساس به اخبار سیاسی و شایعات تبدیل کرده است.
کاهش اعتماد و تضعیف نقش تأمین مالی بورس
نتیجه این وضعیت، کاهش اعتماد سرمایهگذاران بلندمدت، کوتاه شدن افق سرمایهگذاری، افزایش نوسانات غیرعادی و درنهایت تضعیف نقش بورس بهعنوان ابزار تأمین مالی پایدار برای اقتصاد واقعی کشور است. این شرایط نشان میدهد که بدون مدیریت و کاهش ریسکهای سیاسی خارجی، بورس تهران نمیتواند به ثبات و رشد پایدار دست یابد و همچنان در چرخهای از امید و ناامیدی نوسان خواهد کرد.
سیاستهای فدرال رزرو و اثرگذاری بر بورس ایران
یکی از کانالهای مهم انتقال اثر عوامل خارجی به بورس ایران، سیاستهای پولی فدرال رزرو آمریکا است. تصمیمات بانک مرکزی ایالاتمتحده درباره نرخ بهره، حتی بدون ارتباط مستقیم با اقتصاد ایران، تأثیر قابلتوجهی بر بازار سرمایه کشور دارد.
افزایش نرخ بهره فدرال رزرو معمولاً موجب تقویت دلار آمریکا میشود. این تقویت، فشار بر ارزش ریال را افزایش میدهد، انتظارات تورمی داخلی را تشدید میکند و سرمایهگذاران را به سمت داراییهای امن مانند ارز و طلا سوق میدهد. درنتیجه، نقدینگی بورس کاهشیافته و فشار فروش در سهام، بهویژه نمادهای وابسته به نرخ ارز، شدت میگیرد.
وابستگی ساختاری اقتصاد ایران به چرخههای جهانی
در مقابل، کاهش نرخ بهره در آمریکا نقدینگی جهانی را افزایش میدهد و میتواند به نفع داراییهای ریسکی باشد؛ اما در ایران این اثر اغلب از مسیر نرخ ارز و تورم وارد بازار میشود. دلیل اصلی این وابستگی، ساختار اقتصادی ایران است که بهشدت به درآمدهای ارزی و صادرات وابسته است.
دلار قویتر جهانی هزینه واردات را افزایش میدهد و حاشیه سود شرکتهای وارداتی را تحتفشار قرار میدهد. صنایع صادراتی نیز اگرچه ممکن است در کوتاهمدت منتفع شوند، اما در میانمدت با کاهش تقاضای جهانی مواجه میشوند.
علاوه بر این، تغییرات سیاست پولی آمریکا بر انتظارات تورمی داخلی اثر گذاشته و سرمایهگذاران بورس را محتاطتر میکند. این تأثیر غیرمستقیم، آسیبپذیری اقتصاد ایران در برابر چرخههای سیاست پولی جهانی را نشان میدهد.
تکنرخی شدن ارز؛ فرصت طلایی اصلاح ساختاری
در میان سیاستهای ارزی داخلی، تکنرخی شدن نرخ ارز یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین اصلاحات ساختاری بود که پتانسیل بالایی برای ایجاد رونق پایدار و واقعی در بورس تهران داشت. حذف چند نرخی بودن ارز که سالها بهعنوان یکی از منابع اصلی رانت، فساد و عدم شفافیت در اقتصاد عمل میکرد، با یک اقدام، شفافیت را به سیستم ارزی بازگرداند، امکان برنامهریزی دقیقتر مالی و تولیدی را برای شرکتها فراهم کرد و زمینه ارزشگذاری واقعیتر داراییها و سهام را مهیا ساخت.
افزایش سودآوری شرکتهای صادراتمحور
شرکتهای صادراتی، بهویژه در گروههای پتروشیمی، فلزات اساسی، معدنی و برخی واحدهای پالایشی و پتروپالایشی که بخش عمده درآمد خود را از محل فروش ارز حاصل از صادرات تأمین میکنند، از واقعی شدن نرخ ارز بیشترین نفع را بردند. حاشیه سود این شرکتها بهطور قابلتوجهی بهبود یافت، سودآوری افزایش پیدا کرد و صورتهای مالی آنها شفافتر و قابلاعتمادتر شد.
کارشناسان اقتصادی و تحلیلگران بازار سرمایه بارها تأکید کردهاند که در شرایط نبود عوامل خارجی مخرب، این سیاست بهتنهایی میتوانست شاخص کل بورس را به سطوح بسیار بالاتری برساند و حتی به رشد چند برابری ارزش بازار منجر شود.
سایه سنگین تنشهای سیاسی بر اصلاحات ارزی
بااینحال، تنشهای سیاسی مداوم، بیثباتی منطقهای، تهدید تحریمهای جدید و مذاکرات فرسایشی هستهای و بینالمللی، عملاً مانع بهرهبرداری کامل از این فرصت طلایی شد. تکنرخی شدن ارز در کوتاهمدت توانست انتظارات تورمی را تا حدی مدیریت کند، ارزش ذاتی بسیاری از سهام را افزایش دهد و سیگنال مثبتی به سرمایهگذاران بلندمدت ارسال کند؛ اما سایه سنگین ریسکهای ژیوپلیتیکی باعث شد این مزایای بنیادین بهطور کامل به بازار منتقل نشود.
تداوم بیاعتمادی و کاهش ورود سرمایه
سرمایهگذاران، بهجای تمرکز بر بهبود بنیادین شرکتها، بیشتر نگران تکرار سناریوهای گذشته مانند بازگشت تحریمها یا تشدید فشارهای خارجی بودند. درنتیجه، تمایل به ورود پول جدید کاهش یافت، نقدشوندگی بازار افت کرد، صفهای فروش در نمادهای بزرگ شکل گرفت و اعتماد کلی به بازار سرمایه تضعیف شد.
خنثی شدن اصلاحات در سایه ریسکهای خارجی
بهعبارتدیگر، اصلاح ساختاری تکنرخی شدن ارز که در تیوری و در بسیاری از اقتصادهای مشابه اثباتشده بود، در عمل تا حد زیادی خنثی شد؛ زیرا فضای کلی اقتصاد و بازار تحت سلطه ریسکهای خارجی قرار داشت. اگر ثبات سیاسی، کاهش تنشهای بینالمللی و بازگشت اطمینان به روابط خارجی محقق میشد، بورس تهران نهتنها میتوانست از پتانسیل کامل این سیاست بهرهمند شود، بلکه احتمالاً به یکی از موتورهای اصلی رشد اقتصادی کشور تبدیل میشد و نقش موثری در تأمین مالی پروژههای توسعهای و جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی ایفا میکرد.
پیوند ناگسستنی سیاست خارجی و بورس
واقعیت موجود نشان میدهد که بدون کاهش پایدار ریسک سیاسی، حتی بهترین اصلاحات داخلی نیز نمیتوانند بهتنهایی بازار را به مسیر رشد مستمر و پایدار هدایت کنند. این تجربه تلخ، بار دیگر اهمیت پیوند ناگسستنی میان سیاست خارجی و عملکرد بازار سرمایه ایران را برجسته میسازد.
پایان مطلب



