
دلار در مدار انتظار
به گزارش بهاسان، نزدیک به سه هفته از برقراری آتشبس و کاهش تنشهای سیاسی میگذرد. بازار ارز ایران که در روزهای اوج جنگ از فاز هیجان و شوک تغذیه میکرد، اکنون وارد مرحله تازهای شده است؛ فازی مبتنی بر انتظار، سنجش ریسک و ارزیابی مجدد آینده. نرخ دلار در بازار آزاد در محدوده ۱۵۳ تا ۱۵۷ هزارتومان تثبیتشده؛ اما این ثبات بیش از آنکه حاصل مازاد عرضه باشد، نتیجه تخلیه تقاضای هیجانی و همزمان ظهور تقاضای انباشته سرکوبشده در دوران جنگ است.
از سوی دیگر، بانک مرکزی با مدیریت همزمان عرضه ارز و کنترل نقدینگی، تلاش میکند از نوسانات شدید جلوگیری کند. بااینحال، تداوم نا اطمینانیهای اقتصادی و انتظارات تورمی، این دلار در مدار انتظار؛ ترمز ریزش با دستان بانک مرکزی را شکننده و حساس به کوچکترین تحول سیاسی نگهداشته است.
فهرست مطالب
- خروج از فاز هیجان؛ ورود به فاز انتظار
- تقاضای انباشته؛ ترمز ریزش دلار
- بانک مرکزی؛ مدیریت آرام، اما هوشمندانه
- تقاضای احتیاطی جایگزین تقاضای هیجانی شد
- سه سناریو برای هفتههای پیش رو
خروج از فاز هیجان؛ ورود به فاز انتظار
با گذشت نزدیک به سه هفته از برقراری آتشبس و کاهش تنشهای سیاسی، بازار ارز ایران وارد فاز تازهای از رفتار شده است؛ فازی که بیش از آنکه مبتنی بر هیجان باشد، بر پایه انتظار و ارزیابی مجدد ریسکها شکلگرفته است. برخلاف پیشبینیهای اولیه مبنی بر ریزش قابلتوجه نرخ ارز پس از فروکش کردن تنشها، دلار در بازار آزاد در محدوده ۱۵۳ تا ۱۵۷ هزارتومان تثبیتشده است.
این رفتار قیمتی نشان میدهد که بازار نه با مازاد عرضه، بلکه با نوعی احتیاط در سمت تقاضا مواجه است. دلار در مدار انتظار؛ ترمز ریزش با دستان بانک مرکزی حاصل جمع جبری ۲ نیروی متضاد است: از یکسو تخلیه تقاضای هیجانی و از سوی دیگر ظهور تقاضای انباشته که در ادامه به آن میپردازیم.
تقاضای انباشته؛ ترمز ریزش دلار
شواهد میدانی از بازار غیررسمی حاکی از آن است که تقاضای هیجانی که در اوج نا اطمینانیهای سیاسی شکلگرفته بود تا حد زیادی تخلیهشده است. بااینحال، بخشی از تقاضا که در آن مقطع از بازار خارجشده بود، اکنون بهصورت تقاضای انباشته در حال بازگشت تدریجی است. این گروه از معاملهگران، بهجای ورود شتابزده، در حال سنجش پایداری شرایط سیاسی و اقتصادی هستند.
تقاضای انباشته به آن بخش از نیازهای خریدی گفته میشود که به دلیل شرایط خاص مانند جنگ، برای مدتی سرکوبشده و به تعویق میافتند. در بازار ارز ایران نیز طی چند هفته اخیر، بسیاری از خریداران از ترس نوسانات لحظهای دست از معامله کشیده بودند؛ اما حالا با برقراری آتشبس، این حجم ذخیرهشده از تقاضا بهصورت تدریجی و نه ناگهانی، در حال بازگشت به بازار است و همین عامل، مانع از ریزش شدید قیمتها شده است.
مقایسه دو جنگ؛ از ترس تا انتظار
اگر بخواهیم رفتار بازار را در دو جنگ اخیر مقایسه کنیم، تفاوت اساسی نمایان میشود. در طول جنگ ۱۲ روزه، بازار تحت تأثیر شوک و ترس بود و قیمتها صرفاً با اخبار منتشرشده از جنگ بالا و پایین میشد. خریداران از ترس آینده نامعلوم، بدون توجه به قیمت خرید میکردند و هر خبر مثبت یا منفی میتوانست موجی از عرضه یا تقاضا ایجاد کند.
اکنون، اما بازار از آن فضای هیجانی خارجشده و رفتار خریداران متفاوت است. به زبان ساده، اگر در زمان جنگ ترس از کاهش ارزش دارایی محرک بازار بود، در حال حاضر آینده سیاسی و اقتصادی قیمت را تعیین میکند. بازار بهجای واکنش به تحرکات نظامی طرفین، منتظر چراغ سبز دیپلماتیک و باز شدن گرههای ارزی یا بالعکس است. این تفاوت بنیادین، دلار در مدار انتظار؛ ترمز ریزش با دستان بانک مرکزی را معنادار میکند.
بانک مرکزی؛ مدیریت آرام، اما هوشمندانه
نقش سیاستگذار پولی در این میان قابلتوجه است. برخی نشانهها حاکی از آن است که بانک مرکزی با مدیریت همزمان عرضه ارز و کنترل نقدینگی، در تلاش است از بروز نوسانات شدید جلوگیری کند. هدف این رویکرد، جلوگیری از شکلگیری سقوط ناگهانی و در ادامه جهش قیمتهاست؛ الگویی که در دورههای پیشین نیز تجربهشده است.
یکی از مهمترین اقدامات بانک مرکزی در این مسیر، جلوگیری از استقراض بیشازحد بانکها برای مهار پایه پولی و کنترل تورم است. در کنار آن، تسهیل دسترسی مردم و بنگاههای اقتصادی به پول نقد و منابع بانکی در دستور کار قرار دارد. با بازنگری در سقف برداشتها و تزریق پول مناسب به بانکها، تلاش میشود محدودیتهایی که در زمان جنگ برای کنترل خروج سرمایه اعمال میشد، برداشته شود.
هدف این است که بازار با کمبود نقدینگی مواجه نشود و کسبوکارهایی که در چند هفته اخیر نیمه تعطیل بودهاند، با دسترسی راحتتر به منابع مالی خود فعالیتشان را دوباره آغاز کنند.
تقاضای احتیاطی جایگزین تقاضای هیجانی شد
یکی از نکات قابلتوجه در وضعیت کنونی، کاهش تقاضای معاملاتی در کنار تداوم تقاضا برای نگهداری اسکناس است. گزارشها از مناطق مرزی و مبادی خروجی کشور نشان میدهد که تمایل به نگهداری اسکناسهای درشت همچنان بالا باقیمانده است.
این پدیده را میتوان نشانهای از تداوم نا اطمینانی در سطحی عمیقتر دانست؛ جایی که بازیگران اقتصادی، علیرغم کاهش تنشهای مقطعی، هنوز نسبت به پایداری شرایط اطمینان کامل ندارند. بهبیاندیگر، تقاضای هیجانی جای خود را به تقاضای احتیاطی داده است. مردم دیگر از ترس سقوط ارزش پول ملی، ارز را با هر قیمتی خریداری نمیکنند، اما همچنان بخشی از دارایی خود را به شکل اسکناس ارزی نگهداری میکنند تا در برابر ریسکهای آینده پوشش داشته باشند.
سه سناریو برای هفتههای پیش رو
کارشناسان با بررسی رفتار کنونی بازار، سه سناریوی متفاوت را برای هفتههای آینده متصور میشوند.
سناریوی نخست، تثبیت است. در صورت تداوم وضعیت فعلی و نبود شوک سیاسی یا اقتصادی جدید، نرخ ارز احتمالاً در همین کانال ۱۵۳ تا ۱۵۷ هزارتومانی نوسان محدود خواهد داشت.
سناریوی دوم، کاهشی است. در صورت انتشار اخبار مثبت از آزادسازی منابع ارزی، گشایشهای دیپلماتیک یا کاهش انتظارات تورمی، امکان کاهش نرخ به کانالهای پایینتر وجود دارد.
سناریوی سوم، افزایشی است. در صورت بازگشت ریسکهای سیاسی یا تشدید انتظارات تورمی، تقاضای انباشته میتواند بهسرعت فعالشده و موج جدیدی از افزایش قیمت را رقم بزند.
جمعبندی
بازار ارز ایران از التهاب خارجشده، اما هنوز به ثبات پایدار نرسیده است. تقاضای انباشته بهعنوان یک ترمز، مانع از ریزش قیمت میشود و تقاضای احتیاطی نیز بهعنوان کف حمایتی عمل میکند. جهتگیری آتی بازار بهشدت به متغیرهای بیرونی، بهویژه سیگنالهای سیاسی و ارزی وابسته است.
آنچه مسلم است، این است که بازار در ماههای آینده بیش از هر زمان دیگری به تحولات دیپلماتیک و مدیریت هوشمندانه بانک مرکزی گرهخورده و هرگونه غافلگیری سیاسی میتواند معادلات فعلی را برهم بزند.
پایان مطلب



