
بازگشایی بورس در سایه تهدید / راهبردهای کلان، سیستمی و رفتاری برای پایداری و تابآوری
هلن عصمت پناه، مدرس و تحلیلگر مالی، در گفتوگو با پایگاه خبری بهاسان درباره الزامات مدیریت بازار در زمان بازگشایی معاملات بورس تهران در شرایط پر ریسک منطقهای اظهار کرد: بازگشایی بورس تهران در شرایطی که ریسکهای ژیوپلیتیک همچنان برقرار است، آزمونی حیاتی برای بلوغ بازار سرمایه محسوب میشود. در این دوره حساس، بازار سرمایه بیشتر از خودِ خبر، از ترس و رفتار هیجانی ضربه میخورد. در چنین وضعیتی، اگر بازار از اولین دقایق بازگشایی درست مدیریت نشود، فشار فروش میتواند بهسرعت زیاد شود و ترس را به کل بازار منتقل کند. بنابراین مهمترین هدف در شروع معاملات این است که هیجان کنترل شود، نقد شوندگی از بین نرود و اعتماد سهامدار حفظ شود.
وی در ادامه با اشاره بهضرورت نقشآفرینی فعال نهادهای اثرگذار و سهامداران عمده در چنین شرایطی افزود:
گروه اول: حقوقیها چه باید بکنند؟
اولین انتظار از حقوقیها این است که در شروع بازار، فروشنده سنگین نباشند. اگر سهامدار ببیند بازیگران بزرگ خودشان در صف فروش قرارگرفتهاند، ترس بیشتر میشود و بازار سریعتر قفل میکند.
نقش درست حقوقیها این است که:
۱- در دقایق ابتدایی بازار، عرضه را کنترل کنند
۲- در سهمهای مهم و شاخص ساز حمایت هدفمند انجام دهند
۳- به بازار این پیام را بدهند که قرار نیست بازار رها شود.
عصمت پناه در ادامه تأکید کرد: حمایت حقوقیها البته نباید فقط ظاهری باشد. یعنی صرفاً چند سفارش خرید کوچک کافی نیست؛ باید در نقاط حساس واقعاً به جمعکردن عرضه کمک کنند تا بازار به تعادل برسد.
این مدرس بازار سرمایه همچنین درباره نقش صندوقهای حمایتی در حفظ تعادل بازار گفت:
گروه دوم: صندوقهای حمایتی چه نقشی دارند؟
صندوقهای حمایتی باید کاری کنند که بازار احساس نکند هیچ پشتوانهای ندارد. نقش این صندوقها بیشتر در کنترل جو روانی و حفظ تعادل در نمادهای بزرگ مهم است.
اقدام مفید این صندوقها میتواند شامل این موارد باشد:
۱- ورود نقدینگی به نمادهای بزرگ و اثرگذار
۲- حمایت از صندوقهای ETF سهامی برای جلوگیری از فشار فروش گسترده
۳- استفاده از ابزارهایی مثل اوراق تبعی برای کاهش ترس سهامداران
۴- اعلام شفاف برنامه حمایتی، نه حمایت مبهم و نامعلوم
وی در ادامه خاطرنشان کرد: نکته مهم این است که حمایت نباید فقط برای سبز نگهداشتن شاخص باشد. اگر شاخص حفظ شود ولی بدنه بازار رها شود، بیاعتمادی بیشتر میشود.
عصمت پناه در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به مسیولیت متولیان بازار در قبال سهمهای آسیبدیده اظهار داشت:
گروه سوم: متولیان بازار با سهمهای آسیبدیده چه کنند؟
بعضی سهمها در این شرایط فقط منفی نمیشوند، بلکه ازنظر روانی هم آسیب میبینند. یعنی سهامدار دیگر بهراحتی به آنها اعتماد نمیکند. در اینجا متولی بازار نباید فقط نظارهگر باشد.
چند اقدام مهم:
۱- بازارگردانها باید فعالتر شوند
۲- اگر لازم است دامنه نوسان بااحتیاط و مرحلهای تنظیم شود
۳- شرکتها سریعتر و شفافتر اطلاعرسانی کنند
۴- از طولانی شدن ابهام و شایعه جلوگیری شود
۵- هر جا اطلاعات شفافتر باشد، ترس کمتر میشود.
وی تأکید کرد: بخش زیادی از ریزشهای سنگین، نتیجه ابهام است نهفقط نتیجه خبر منفی.
این تحلیلگر مالی در ادامه با طرح این موضوع که چگونه میتوان سهامدار را در بازار نگه داشت، گفت: برای ماندگاری سرمایه در بازار، فقط حمایت مالی کافی نیست؛ اعتمادسازی مهمتر است. سهامدار باید احساس کند بازار قابل پیشبینیتر شده و قرار نیست در برابر بحران کاملاً بیدفاع و ساکت بماند، مخصوصاً در شرایطی که بازار پتانسیل رشد و محرکهای لازم روند صعودی را بهخصوص در برخی صنایع دارد.
به گفته وی، برای این کار باید:
۱- درباره اثر واقعی تهدیدها و آسیبها بر صنایع مختلف توضیح داده شود
۲- تفاوت بین سهمهای قوی و سهمهای پر ریسک روشن شود
۳- بر متغیرهای بنیادی مثل تورم، نرخ ارز و سودآوری شرکتها تأکید شود
۴- به سهامدار آموزش داده شود که در شرایط بحرانی چگونه رفتار کند، نه اینکه فقط بترسد یا هیجانی بفروشد.
عصمت پناه افزود: اگر سرمایهگذار بداند همه شرکتها به یک اندازه آسیب نمیبینند، رفتار بازار هم منطقیتر میشود.
وی در ادامه با اشاره به ریسکهای روانی بازار اظهار داشت: نکته مهم این است که خطر اصلی فقط خبر سیاسی نیست، بلکه «ترس جمعی» است. در چنین شرایطی، معمولاً ریسک ادراکی از ریسک واقعی بزرگتر میشود؛ یعنی بازار گاهی بیشتر از آنچه واقعاً لازم است، میترسد.
به گفته این مدرس و تحلیلگر مالی، در چنین شرایطی نقش حقوقیها، صندوقهای حمایتی و نهاد ناظر مهم میشود؛ زیرا باید فاصله بین «ترس بازار» و «واقعیت اقتصادی» را کمتر کنند.
عصمت پناه در جمعبندی این موضوع گفت: برای عبور آرام تر بازار از چنین شرایطی، چند اصل مهم وجود دارد:
۱- حقوقیها نباید آغازگر ترس باشند
۲- صندوقهای حمایتی باید حمایت واقعی و هدفمند انجام دهند
۳- بازارگردانی باید عملی باشد نه نمایشی
۴- شفافیت اطلاعاتی باید بالا برود، بهخصوص در مورد صنایع آسیبدیده جهت آگاهی سهامداران آنها
وی تأکید کرد: لذا سهامدار باید احساس کند بازار رها نشده است. درنهایت، بازار در این شرایط بیشتر از هر چیز به اعتماد، نقد شوندگی و رفتار و مدیریت حسابشده نیاز دارد. اگر این سه عامل حفظ شود، حتی در فضای پرتنش هم میتوان از تبدیلشدن فشار فروش به بحران گسترده جلوگیری کرد.
عصمت پناه در ادامه به بررسی سه سناریوی محتمل برای شروع بازار نیز پرداخت و گفت:
سه سناریوی محتمل برای شروع بازار
سناریوی اول: هیجان شدید
اگر در ابتدای بازار عرضهها سنگین باشد و حمایت جدی دیده نشود، صفهای فروش گسترده شکل میگیرد و ترس به کل بازار سرایت میکند.
سناریوی دوم: ریزش کنترلشده
اگر فشار فروش وجود داشته باشد ولی در سهمهای مهم حمایت انجام شود، بازار منفی میشود اما از حالت بحرانی خارج میماند.
سناریوی سوم: تعادل سریع
اگر از همان ابتدا حقوقیها، بازارگردانها و صندوقها هماهنگ عمل کنند، بازار ممکن است با فشار فروش شروع شود اما بهتدریج به تعادل برسد و حتی بخشی از ترس تخلیه شود.
نویسنده:
هلن عصمت پناه مدرس و تحلیلگر مالی
استراتژیست ریسک و ارزش گذار بنگاه های اقتصادی



